رشته مدیریت در کشور ما دارای شاخه های متعددی می باشد که از آن جمله می توان به مدیریت بازرگانی، صنعتی، دولتی، جهانگردی، بیمه، بیمه اکو، امورگمرکی و امور بانکی اشاره کرد و همچنین از شاخه های تخصصی تری مثل مدیریت کمیسریای دریایی یا اداره امور بیمارستانها نام برد.
گرایش مدیریت بازرگانی:
یک دانشجوی مدیریت بازرگانی بهعنوان یک مدیر تجاری تحصیل کرده، می تواند امور تجاری را تفکیک کرده و اداره کند و به یاری قدرت خلاقه ی خویش در ایجاد بازار جدید، ارائه خدمات متنوع و تازه، ابداع روشهای جدید در عرضه و توزیع، کارآفرین باشد. یک فارغ التحصیل مدیریت بازرگانی باید بتواند برای کالاهای موجود، بازار جدیدی پیدا کرده یا روشهای مطلوب توزیع را در سیستم دولتی طراحی کند. چون امروز یکی از بزرگترین مشکلات کشور ما رساندن محصولات کشاورزی مثل برنج، چای و مرکبات به بازار و به دست مصرف کننده است.
دروس مشترک بین گرایشهای مختلف مدیریت
اصول حسابداری، ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت، آمار و کاربرد آن در مدیریت، کامپیوتر و کاربرد آن در مدیریت، اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، روش تحقیق در مدیریت، مبانی سازمان و مدیریت، تحقیق در عملیات، مدیریت رفتار سازمانی، مدیریت منابع انسانی، حقوق اساسی، مبانی مدیریت اسلامی، مبانی سازمان و مدیریت، سیستم های اطلاعاتی در مدیریت.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت بازرگانی
مدیریت استراتژیک، حقوق بازرگانی، حسابرسی، مدیریت تولید، مدیریت مالی، توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، روانشناسی کار، حسابداری صنعتی، بازاریابی و مدیریت بازار، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم، سازمانهای پولی و مالی بین المللی، بازرگانی بین المللی، بازاریابی بین المللی، پول و ارز و بانکداری، سیاست پولی و مالی، سیستم های خرید و انبارداری توزیع، حقوق بازرگانی بین الملل، تحقیقات بازاریابی، روابط صنعتی، سمینار در مسایل مالی، سمینار در مسایل بازاریابی، بهره وری و تجزیه و تحلیل آن در سازمان.
گرایش مدیریت صنعتی
حضور یک کارشناس مدیریت صنعتی که مسولیت نیروی انسانی را بر عهده بگیرد، در هر واحد صنعتی ضروری است تا وی بتواند با استفاده از دانش خویش، مشارکت، مهارت و انگیزه نیروی انسانی واحد صنعتی مورد نظر را افزایش دهد. یکی از علل عدم موفقیت صنایع ما این است که اکثر مسولین واحدهای صنعتی، فارغ التحصیل مدیریت صنعتی نیستند. مدیریت صنعتی دارای سه بعد اصلی فنی و تکنیکی، بعد مالی و بعد رفتاری و اجتماعی می باشد. در رشته مهندسی صنایع دانشجویان بیشتر به مطالعه بعد فنی و تکنیکی صنایع می پردازند اما رشته مدیریت صنعتی به دو بعد مالی و رفتاری صنایع تاکید بیشتری دارد.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت صنعتی
مدیریت مالی، روانشناسی صنعتی، حسابداری صنعتی، بازاریابی و مدیریت بازار، کنترل کیفیت آماری، سیستم های خرید و انبارداری و توزیع، تحقیق در عملیات، کنترل پروژه، طرح ریزی و تعمیرات و نگهداری، کارسنجی و روش سنجی، مدیریت کارخانه، حفاظت صنعتی، بررسی اقتصادی طرحهای صنعتی، روابط صنعتی، فنون تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم، بازاریابی بین المللی، بهره وری و تجزیه و تحلیل آن در سازمان، پروژه.
گرایش مدیریت دولتی
هدف رشته مدیریت دولتی، تربیت مدیران شایسته ای است که بتوانند وظایف پنجگانه محوله را به نحو احسن در سازمانها و تشکیلات دولتی کشور انجام دهند. این وظایف عبارتند از : -1 برنامه ریزی و اجرای آن. 2 -سازمان دهی یا تقسیم وظایف بین کارکنان یک سازمان به نحوی که با تقسیم کار بتوا ند مهارت پرسنل خود را در پرداختن به کارهای جزئی افزایش دهد. 3- عملیات امور استخدامی یا کارگزینی کارکنان جدید. 4- هدایت و راهبری. 5- نظارت و کنترل.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت دولتی
روانشناسی سیاسی، جامعه شناسی سازمانها، توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، مدیریت تحول سازمانی، حسابداری دولتی، مالیه عمومی و تنظیم خط مشی مالی، فراگرد تنظیم و کنترل بوجه، مدیریت سازمانهای محلی و شهرداریها، مبانی مدیریت دولتی، مدیریت تطبیقی، مدیریت توسعه، مدیریت تعاونی ها، تصمیم گیری و تعیین خط مشی، سیر اندیشه های سیاسی و تحول نهادهای اداری، مباحث ویژه مدیریت دولتی، حقوق اداری، سازماندهی و اصلاح تشکیلات و روشها، روابط کار در سازمان.
گرایش مدیریت جهانگردی
لازمه توسعه و تقویت صنعت جهانگردی، اطلاع از زمینه های اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی و فرهنگی کشور است تا بتوان امکانات موجود و همچنین مسائل و مشکلاتی که در راه ؟؟؟ این صنعت وجود دارد، شناسایی کرد و سپس بر اساس تحقیقات موجود، یک برنامه ریزی دقیق و عملی داشت. و البته چنین کاری تنها به یاری مدیرانی کارآمد و متخصص در صنعت جهانگردی امکان پذیر است. تخصصی که در شاخه مدیریت جهانگردی آموزش داده می شود. یعنی متخصص این رشته در نهایت باید بداند که چه نوع جهانگردی را جذب کند؟ چگونه جذب کند؟ و چگونه بازارهای جهانگردی جدیدی برای جذب توریست ایجاد نماید؟
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت جهانگردی
تاریخ و فرهنگ ایران، شناخت روحیات ملل، قوانین و مقررات حقوقی جهانگردی، مبانی مردم شناسی جهانگردی، مدیریت بازاریابی و تبلیغات جهانگردی، اقتصاد جهانگردی، شناخت صنایع دستی ایران، نقشه خوانی و آشنایی با نقشه، جغرافیای جهانگردی ایران، شناخت صنعت جهانگردی، گذراندن اوقات فراغت، آداب سفر در اسلام، تجزیه و تحلیل مسائل اجتماعی در ایران، باستان شناسی ایران، هنر و معماری ایران، آشنایی با موزه های ایران، امور مسافرت و صدور بلیط، فن راهنمایی، برنامه ریزی توسعه جهانگردی، مطالعات تطبیقی سیاستهای جهانگردی، فرهنگ عامه، زبان انگلیسی مکاتبات تخصصی، زبان انگلیسی مکالمه، آشنایی با سازمانهای دولتی ایران، نقش جهانگردی در بسط روابط بین الملل و گسترش منابع اقتصادی کشور،کارآموزی، اصول حسابداری، ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت، آمار و کاربرد آن در مدیریت، کامپیوتر و کاربرد آن در مدیریت، اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، روش تحقیق در مدیریت، مبانی سازمان و مدیریت، تحقیق در عملیات، مدیریت رفتار سازمانی، مدیریت منابع انسانی، حقوق اساسی، مبانی مدیریت اسلامی، مبانی سازمان و مدیریت، سیستم های اطلاعاتی در مدیریت.
گرایش مدیریت بیمه
دانشجوی مدیریت بیمه نحوه اداره سازمانهای بیمه و چگونگی رفتار با بیمه گذارها را فرا می گیرد تا بتواند آنها را به بیمه گذاری ترغیب و تشویق کند. همچنین دانشجویان درباره انواع فعالیت های بیمه مثل بیمه عمر، ماشین، خدمات درمانی و غیره اطلاعات لازم را کسب کرده و چگونگی فعالیت در این زمینه ها را براساس پایه و مبانی مدیریتی فرا می گیرند.
نكاتي در باب آينده شغلي و تحصيلي رشته تحصيلي مديريت بيمه
آينده علمي و شغلي رشته تحصيلي بيمه به شرح ذيل است:
1- اخذ نمايندگي بيمه يا شركت نمايندگي بيمه
2- كارگزار بيمه
3- بازارياب بيمه
4- كار در شركتهاي بيمه (دولتي و خصوصي)
5- كار در بيمه مركزي ايران يا پژوهشكده بيمه مركزي يا وزارت اقتصاد در معاونت بانك و بيمه
براي آينده علمي
ادامه تحصيل در كارشناسيارشد رشتههاي مديريت بازرگاني در دانشگاه علامه طباطبايي يا كارشناسي ارشد رشتههاي مديريت.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت بیمه
حسابداری صنعتی، اصول مدیریت بازرگانی، رواشناسی عمومی، جامعه شناسی، توسعه اقتصادی، حسابرسی، پول و ارز و بانکداری، حقوق مدنی، حقوق تجارت، اصول بیمه، بیمه اموال، بیمه اشخاص، حسابداری شرکت های بیمه، مدیریت ریسک و بیمه، بیمه اتکایی، حقوق بیمه، بازاریابی و مدیریت بازار، متون بیمه انگلیسی.
گرایش مدیریت بیمه اکو
بیمه اکو یک دانشکده تخصصی است که در ایران ایجاد شده است و دانشجویان خود را از بین علاقه مندان کشورهای عضو پیمان منطقه ای اکو انتخاب می کنند. در این گرایش موضوعات مختلف مدیریتی، اقتصادی، حقوقی، حسابداری و تجاری آموزش داده می شود و دانشجویان درباره ی نقش بیمه در ایجاد امنیت سرمایه گذاری و امنیت اقتصادی و رفاهی جامعه مطالعه می کنند. گفتنی است تفاوت این گرایش با مدیریت بیمه در آن است که تمامی دروس گرایش مدیریت بیمه اکو به زبان انگلیسی است و از همین رو این دانشکده در مرحله اول ده برابر ظرفیت، دانشجو می پذیرد و سپس از بین داوطلبان افرادی که تسلط بیشتری به زبان انگلیسی دارند، انتخاب می کنند. همچنین در این گرایش به قوانین حقوق بینالملل و تجارت بینالملل توجه بیشتری می شود.
گرایش مدیریت امور گمرکی
گمرک در خدمت تجارت جهان است و گرایش مدیریت امور گمرکی نیز بخشی از مدیریت تجارتی وبازرگانی است که در آن نحوه بررسی کالاهای وارداتی و صادراتی و نحوه تنظیم اظهارنامه ها و چگونگی ایجاد تعرفه های مالیاتی آموزش داده می شود. همچنین دانشجویان می آموزند بر اساس سیاست اقتصادی کشور، کالاهای ممنوعه و غیر ممنوعه را شناسایی کنند.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت امور گمرکی
مالیه عمومی و خط مشی مالی دولتها، اصول بیمه، حقوق و مقررات مدنی، حقوق تجارت، توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، حسابداری دولتی، مسایل بانکی و اعتبارات اسنادی، مکاتبات بازرگانی به زبان انگلیسی، روشهای تحقیق و مآخذ شناسی، اصول تنظیم وکنترل بودجه دولتی، قوانین و مقررات گمرکی، شیمی کانی ها و فلزات، شناخت الیاف نسجی و مصنوعات آنها، آشنایی با ماشین آلات و تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی، آشنایی با میراث فرهنگی، آثار هنری و عتیقه جات، مقررات عمومی صادرات و واردات سازمانها و کنوانسیونهای بین المللی گمرکی، زبان انگلیسی تخصصی، بازرگانی بین الملل، امور مالی بین الملل، آشنایی با صنعت.
آینده شغلی، بازار کار، درآمد
به جرات میتوان گفت که یک فارغالتحصیل رشته مدیریت اگر در طی تحصیل به خوبی مطالعه و تحقیق کرده و فرد کارآمدی باشد، هیچوقت بیکار نخواهد ماند. چرا که امروزه شرکتها برای این که بتوانند در مقایسه با رقیبان، کالا یا خدمات را در زمانی کمتر، با هزینه پایینتر و کیفیت بالاتر به مشتریان تحویل دهند، به مدیرانی متبحر نیاز دارند.
برای مثال در یک کارخانه کنتورسازی که روزانه 700 کنتور با 26 نفر تولید میکرد اکنون با حضور یک مدیرعامل توانا و آشنا با فن مدیریت ، روزانه 1050 کنتور با 13 نفر در هر خط تولید ساخته میشود، همچنین ارزبری هر کنتور از 12 دلار به 9/1 دلار کاهش یافته است.
مدیر عامل این شرکت در بخشی از خاطرات خود میگوید:
در اوایل دوران مدیریت شرکت با یکی از کارکنان آشنا شدم که از روی شرارت چندین بار با مدیر عامل پیشین درگیر شده بود اما بعد از اجرای طرح نظام مشارکت که در آن علاوه بر همکاری جسمی از همکاری قلبی و روحی کارکنان نیز در پیشبرد اهداف کارخانه استفاده میشود، همین فرد بیش از 250 طرح ارائه داد که تنها یک طرح وی 50 هزار مارک صرفهجویی ارزی و 40 میلیون تومان صرفهجویی سالانه برای شرکت به همراه داشته است.
بدون شک چنین مدیری نه تنها بیکار نمیماند بلکه اوست که در میان فرصتهای شغلی مختلف ، بهترین را انتخاب خواهد کرد.
چون در رشتههای مدیریت اشتراک و تداخل دروس نسبتا بالاست، بنابراین ضرورتی ندارد که فرصتهای شغلی آنها را تفکیک کنیم اما اگر بخواهیم چنین کاری را انجام دهیم، باید بگوییم که فارغالتحصیل مدیریت دولتی میتواند در موسسات دولتی و عمومی و خدماتی مشغول به کار گردد. مدیریت بازرگانی در سازمانهای اقتصادی و بازرگانی فعالیت کند و مدیریت صنعتی برای کار در سازمانهای صنعتی و تولیدی مناسبتر است.
دکتر ضرغام نیز در مورد فرصتهای شغلی فارغالتحصیل مدیریت جهانگردی میگوید:
یک عقیده کلی در این گرایش وجود دارد و آن این است که برای متخصص جهانگردی کار بینهایت است و البته این بستگی به خلاقیت و نوآوری فارغالتحصیل این رشته دارد تا بتواند نیازهای بازار کار این صنعت را یافته در آن قسمت مشغول به کار گردد. هر چند در حال حاضر به دلیل کمبود نیروی کار متخصص در صنعت جهانگردی کشور، تمامی دانشجویان این رشته جذب بازار کار میشوند و میتوانند در دفاتر خدمات مسافرتی بهعنوان مدیر فنی و یا تورگردان و یا در سازمان ایرانگردی و جهانگردی وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی مشغول به کار گردند.
دکتر یوسفی نیز در مورد فرصتهای شغلی فارغالتحصیل بیمه میگوید:
علاوه بر شرکتهای بیمه دولتی که به متخصصان رشته مدیریت نیاز دارند، شرکتهای بازرگانی و حمل و نقل که در ارتباط با تجارت بینالمللی هستند نیز فارغالتحصیلان این گرایش را جذب میکنند.
وی در ادامه در مورد فرصتهای شغلی فارغالتحصیل بیمه اکو میگوید:
فارغالتحصیل این گرایش چون به زبان انگلیسی تسلط کامل دارد، راحت جذب بازار کار میشود و حتی بعضی از شرکتهابه ما نامه مینویسند و از ما میخواهند که دانشجویان را پس از فارغالتحصیل شدن به شرکت آنها معرفی کنیم.
دکتر یوسفی همچنین در مورد فرصتهای شغلی مدیریت امور گمرکی میگوید:
فارغالتحصیل این رشته میتواند در گمرکها ، شرکتهای صادرات و واردات، حمل و نقل، بیمه، فرودگاهها و در مناطق مرزی مشغول به کار گردد.
تواناییهای مورد نیاز و قابل توصیه
داوطلب باید از توان کافی در درسهای ریاضی، آمار، اقتصاد و زبان انگلیسی دوره دبیرستان برخوردار باشد و درک بالایی در فهم مطالب به ویژه در زمینه امور مالی داشته باشد.
قدرت رهبری، اعتماد به نفس، روابط اجتماعی خوب، توان تجزیه و تحلیل و قدرت بیان قوی از ویژگیهای لازم برای دانشجوی رشته مدیریت در تمامی گرایشها است.
همچنین به گفته دکتر حقیقی استاد مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران، دانشجوی این رشته بخصوص در گرایشهای بازرگانی و صنعتی باید به مسائل تجاری و اقتصادی و محیط بازار علاقمند بوده و در دروس ریاضی ، زبان انگلیسی و ادبیات فارسی قوی باشد. چون در رشته مدیریت برای تجزیه و تحلیل مطالب باید در درس ریاضی قوی بود و همچنین برای دسترسی به منابع مختلف این رشته، تسلط به زبان انگلیسی بسیار اهمیت دارد و بالاخره یک مدیر باید بتواند مطالب را به درستی و زیبایی بیان کرده و بنویسد وگرنه شنونده و یا خواننده مطالب او خسته خواهد شد. به همین دلیل باید در درس ادبیات قوی بوده و از نگارش خوبی بهرهمند باشد.
دکتر اصغرزاده یکی دیگر از اساتید مدیریت دانشگاه تهران نیز معتقد است که دانشجوی رشته مدیریت بخصوص مدیریت صنعتی باید در دروس ریاضی و آمار قوی باشد و به همین دلیل بهتر است که دانشجویان این گرایش از بین داوطلبان رشته علوم ریاضی فیزیک انتخاب شوند.
دکتر شهیدی استاد مدیریت صنعتی دانشگاه تهران نیز در مورد تواناییهای لازم برای دانشجویان این رشته میگوید:
دانشجوی رشته مدیریت باید خلاقیت، نوآوری و قدرت تشخیص خوبی داشته باشد تا بتواند نتیجه تصمیمی را که امروز میگیرد، در آینده ارزیابی کند و بدین وسیله از انجام کارهای بیفایده که گاه میتواند ضرر و زیانهای غیرقابل جبرانی نیز به همراه داشته باشد، جلوگیری کند.
دکتر ضرغام استاد مدیریت جهانگردی دانشگاه علامه طباطبایی نیز در مورد ویژگیهای لازم برای دانشجوی این گرایش میگوید:
دانشجوی مدیریت جهانگردی لازم است که به تاریخ و فرهنگ خود و به درس جغرافیات علاقمند باشد و همچنین از روابط اجتماعی خوبی برخوردار بوده و به یک زبان خارجی مثل انگلیسی ، فرانسه و یا عربی مسلط باشد تا بتواند با جهانگردان خارجی به راحتی ارتباط برقرار کند.
فارغالتحصيل اين رشته با تسلط به مباحث تئوري مديريت مالي در حوزههاي مختلف همچون سرمايهگذاري و بانكداري و بيمه و مديريت ريسك و مهندسي مالي ( ارائه روشهاي نوين مالي ) تامين مالي و اعتباري ميتواند در پستهاي مرتبط سازماني از جمله معاونت مالي ( در مفهوم جديد آن ) و معاونت سرمايهگذاري و تامين مالي اعتبارات مالي در بانكها و ارزيابي اقتصادي پروژهها و شركتهاي سرمايهگذاري و بورس اوراق بهادار و غيره مشغول بكار شوند. اين رشته در حال حاضر داراي آينده شغلي بسيار مناسبي است. از دانشگاه تهران از سال 1382 در مقطع كارشناسي اقدام به جذب دانشجو كرده است. امكان ادامه تحصيل در اين رشته تا مقطع دكترا وجود دارد. بدیهی است كه در هر سازمان یا نهاد، كه افرادی خاص اهداف مشخصی را دنبال میكنند، مهمترین ركن موفقیت آن سازمان یا نهاد، توانمندی مدیر آن سازمان در استفاده بهینه از حداقل امكانات جهت بهره برداری بهتر برای نیل به اهداف است.
بارها از زبان اطرافیانتان در مورد مدیران نالایق و كارمندان لایق آنها مطالب ریز و درشتی شنیده اید. آنچه ما میدانیم چیزی فراتر از اطلاعات شما نیست، فقط یادآوری این نكته مهم است كه در كشور ما افراد هستند كه برای مجموعه تصمیم میگیرند نه یك سیستم از قبل تعریف شده. بازار كار این رشته در صورت موافقت مقام مافوق میتواند در بدنه عظیمالجثه دولت و بخش خصوصی باشد.
وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر
فارغالتحصیل مقطع کارشناسی مدیریت میتواند در مقطع کارشناسی ارشد در گرایشهای مختلف: بازرگانی داخلی، بازاریابی بینالملل، مالی، تحول بازاریابی و بیمه به تحصیل ادامه دهد. این گرایشها در دانشگاههای داخل کشور ارایه میشود. در دوره دکتری نیز گرایشهای: مدیریت منابع انسانی، پژوهشهای عملیاتی رفتار سازمانی و... ارایه میشود.
در دوره کارشناسی ارشد 32 واحد و دوره دکترا 45 واحد درس اختصاصی ارایه میشود.
وضعیت نیاز کشور به این رشته در حال حاضر
البته یک فارغالتحصیل رشته مدیریت نباید انتظار داشته باشد که از همان بدو امر بهعنوان مدیر یک شرکت یا کارخانه مشغول به کار گردد. چون بخشی از مطالب و محتوای کلاسهای مدیریت باید از محیط و سازمانهای جامعه گرفته شود. بنابراین فارغالتحصیل این رشته در ابتدا باید بهعنوان یک کارشناس در ردههای پایینتر وارد بازار کار شده و سپس به مرور پلههای ترقی را طی کند. یعنی میتواند در طیف وسیعی از شرکتها و سازمانها مانند شرکتهای تجاری، تولیدی، مالی، بانکها، موسسههای بیمه، سازمانهای حسابرسی و موسساتی که با تجارت خارجی سر و کار دارند بهعنوان مسئول تدارکات، کارگزینی، امور مالی، بازاریابی و… مشغول به کار گردد.
مدیریت دولتی: فارغالتحصیلان میتوانند مشاغلی از قبیل: کارشناس اداری، امور کارکنان ، تشکیلات و روشها، طبقهبندی مشاغل، حقوق و دستمزد، برنامهریزی پرسنلی و نظایر آن و قبول مسئولیت در سمت مدیران سطوح میانی و سرپرستی واحدهای اداری و خدماتی وزارتخانهها و سازمانهای دولتی و شهرداریها را عهدهدار شوند.
مدیریت بازرگانی: فارغالتحصیلان گرایش مدیریت بازرگانی میتوانند در موسسههای بازرگانی، اموری مانند تدارکات، کارگزینی، امور مالی، و بازاریابی را عهدهدار شوند.
مدیریت صنعتی: این فارغالتحصیلان میتوانند در قسمتهای مدیریت تولید، اداره و حفاظت فنی و قسمت کنترل مرغوبیت کالا مشغول به کار شوند.